Wenen en Keramos

We horen een Italiaanse dame eerbiedig mompelen: "Oh, la bella Madonna, la più bella Madonna!" en ik hoop stiekem op een kruisteken, onverbeterlijk theatrale dochter van Vittorio de Sica, die ik nou eenmaal ben. Bovenstaand tafereeltje speelde zich af op het Lange Voorhout in Den Haag op een stralende zondag, een dag na het huwelijk van Laurentien en le tout Den Haag was in de ban van de hoedengekte. We hebben er wat gezien, die zondag! Maar de Italiaanse dame was, blootshoofd maar goed gebarbierd, betoverd door onze Madonna, die, terecht ademloos bewonderd werd.
Die Madonna werd vervaardigd bij Keramos, d.w.z. de Wiener Kunst-Keramik und Porzellanmanufaktur. Het woord Keramos, dus ook keramiek, stamt uit het Grieks en betekent letterlijk pottenbakken met klei (Kerameus = pottenbakker).

Madonna Keramos, 1920

Wenen heeft een lange porseleintraditie. Na Meissen was Wenen de tweede Europese plaats waar hard porselein vervaardigd werd, na het verkopen van het geheim door twee afvallige Meissenmedewerkers, de deserteurs Hunger en Stölzel, aan Claudius Du Paquier (afgezien van zijn naam: een Nederlander). Het eerste stuk zag het glorieuze levenslicht op 3 mei 1719. En is nog steeds te bewonderen in een museum in Hamburg.
Maar nu terug naar het Weense Keramos. Hier werkten verschillende grote kunstenaars, waaronder Otto Prutscher, die als leraar op de Kunstgewerbeschule Josef Hoffmann van de Wiener Werkstätte had, de school waar hij later zelf als professor les zou geven. Begenadigde beeldhouwers als Klabena en Anton Klieber (van de beroemde putto's en de prachtige allegorische voorstelling van de vier seizoenen), aten Sachertorte, bereden Lippizaner merries, walsten met Sissies en leenden hun talent en kunde aan Keramos. Wenen had toendertijd een boeiend en gevarieerd kunstenaarsleven. Denk aan Gustav Klimt, mede-oprichter, samen met Koloman Moser en de architect Joseph Maria Olbrich, van de "Secession", een belangrijke stroming binnen de Jugendstil. Denk aan de architecten Otto Wagner en Josef Hoffmann, aan de musici Strauss en Léhar, de schilders zoals Klimt, Kokoschka en Schiele.

Aan de wieg van de oorspronkelijke ideeën van de beeldend kunstenaar stond de Arts and Crafts Movement uit Engeland. En de beeldend kunstenaar, op zijn vruchtbare weg, inspireerde vele anderen. Keramos was ondermeer bekend door zijn matglazuren. Aan normale glazuren werden metaaloxiden toegevoegd, die, tijdens het afkoelen, nietigen kristallen vormden en zo vertroebeling van de glans veroorzaakten.

Mocht u Wenen bezoeken en u wat zwaar en ongemakkelijk voelen na al die Sachertorte, kunt u even geen Schrammelmusik meer horen en bent u een ietsje overvoerd door al die barokke kerken en rococo paleizen, dan wordt het de hoogste tijd het Majolikahaus van Otto Wagner te gaan bezichtigen.

Façade Majolikahaus.

Misschien wel het mooiste Jugendstil bouwwerk, ooit ontworpen. Prachtige majolikategels in rood en groen. Een waar juweel in het hart van Wenen. En als u daar nu toch slentert, misschien kunt u eens uitzoeken waar de fontein met de vijf beelden van Ludwig von Schwanthaler staat. Ludwig, de beeldhouwer, wilde in 1844 zijn zakcenten wat verhogen en smokkelde sigaren in zijn holle beelden. Helaas overleed hij voortijdig. En opdrachtgever plaatste, onwetend, de beelden inclusief inhoud in zijn fontein. Misschien wel d'oudste sigaren van d'aarde!